Khi rường cột chưa thật sự vững chắc
Thứ 7, 09 Tháng 1 2010 14:42

 

Hệ thống luật pháp vốn được coi là rường cột của một nhà nước pháp quyền. Vậy mà kết quả giám sát việc ban hành văn bản quy pháp pháp luật vừa được trình Ủy ban Thương vụ Quốc hội đã chỉ ra những điểm yếu đáng lo ngại của hệ thống rường cột này.

Theo ông Nguyễn Văn Thuận - Chủ nhiệm UB Pháp luật của Quốc hội, việc thực hiện Nghị quyết 55/2005 của Quốc hội khóa XI về ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL), đã đem lại nhiều cải thiện rõ rệt đối với công tác này trong thời gian qua. Tuy nhiên, rất nhiều bất cập vẫn còn đó.

Luật “khung”, hướng dấn thiếu!

Một thực tế rất đáng lưu ý là tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết chưa được khắc phục triệt để, làm hạn chế hiệu quả, tác dụng của các văn bản pháp quy đã được ban hành. Trong khi đó, lại có rất nhiều văn bản ở dạng “khung”, không thể đi vào cuộc sống nếu không có hướng dẫn! Đơn cử, Luật Bảo vệ môi trường có 30 nội dung được giao cho các cơ quan quy định chi tiết, Luật Sở hữu trí tuệ có 22 nội dung, Luật Hàng không dân dụng Việt Nam có 19 nội dung, thậm chí đến Pháp lệnh công an xã cũng có tới 17 nội dung phải chờ hướng dẫn mới có thể thực hiện được! Bên cạnh đó, “đội ngũ thực thi pháp luật các cấp, nhất là ở cơ sở lại có tâm lý chờ đợi văn bản hướng dẫn, thậm chí chỉ cần biết và áp dụng văn bản quy định chi tiết mà không áp dụng trực tiếp luật, pháp lệnh”, ông Nguyễn Văn Thuận bày tỏ mối quan ngại.

Vậy mà, theo thống kê của đoàn giám sát, trong 63 luật, 18 pháp lệnh và 1 nghị quyết của Quốc hội đã có hiệu lực thi hành, vẫn còn tới 704 nội dung cần quy định chi tiết; trong đó 437 nội dung đã được quy định, 274 nội dung vẫn bị “nợ đọng”.

Đại biểu Quốc hội Trần Du Lịch: “Thiếu luật về tập đoàn kinh tế
Nhà nước là một khoảng trống rất lớn về pháp luật”

Bản báo cáo cũng đã chỉ ra và phân tích khá cụ thể những nguyên nhân dẫn đến bất cập trong công tác xây dựng pháp luật, mà tình trạng “nợ” văn bản hướng dẫn chỉ là một. “Kinh phí phục vụ cho việc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật rất hạn chế, chẳng hạn kinh phí chi cho hoạt động thẩm định một văn bản của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, tối đa chỉ là 500.000 đồng” - ông Nguyễn Văn Thuận phát biểu. Trưởng Ban Dân nguyện Trần Thế Vượng cũng cho rằng, có trường hợp dự án luật được đầu tư còn ít hơn so với một đề tài khoa học cả về kinh phí lẫn thời gian, trong khi tầm ảnh hưởng của Luật đối với xã hội rộng lớn hơn nhiều. Chính vì vậy, chất lượng của các VBQPPL chưa đảm bảo cũng là điều dễ hiểu.

 

Lãnh đạo các bộ ngành cần giảm bớt những công việc sự vụ để tập trung hơn vào xây dựng thể chế pháp luật

 

 

“Công tác xây dựng pháp luật thực sự chưa được đối xử xứng đáng với tầm quan trọng của nó” - Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường nói thẳng. Ông Cường thừa nhận, sự quan tâm của người đứng đầu các cơ quan ban hành VBQPPL đối với công tác này chưa sát sao và thường xuyên. Vẫn theo ông Cường, 2 luật về ban hành VBQPPL nói chung (năm 2008) và ban hành VBQPPL của UBND, HĐND (năm 2005) cần được thay thế bằng một luật chung thống nhất. Mặc dù vậy, vị Bộ trưởng cung cấp thêm thông tin, tại phiên họp thường kỳ gần đây nhất của Chính phủ, Thủ tướng đã yêu cầu các cơ quan còn “nợ” các văn bản quy định chi tiết phải dồn sức “trả” hết trong quý I/2010.

Qua giám sát, Ủy ban Pháp luật của Quốc hội đã nêu ra 7 kiến nghị liên quan đến vấn đề này, trong đó kiên quyết đề nghị không thông qua những dự án, dự thảo không đảm bảo chất lượng, tiến độ, hoặc quá nhiều nội dung chung chung, phải chờ hướng dẫn. Bên cạnh đó, yêu cầu kịp thời sửa đổi, bổ sung những quy định trái luật, trái pháp lệnh của nhiều VBQPPL (được nêu rõ trong phụ lục kèm Báo cáo). Đặc biệt, có không ít văn bản quy định chi tiết có nội dung “ủy quyền tiếp” được ban hành sau ngày 1/1/2009 (thời điểm Luật Ban hành VBQPPL 2008 có hiệu lực). Trong khi đó, theo Luật này thì “cơ quan được giao ban hành văn bản quy định chi tiết không được ủy quyền tiếp”, nhằm đảm bảo tính công khai, minh bạch và dễ thực hiện của VBQPPL.

Bộ trưởng chỉ nên là chính khách?

Dẫn chứng kinh nghiệm từ một số nước phát triển như Thụy Điển, Trưởng Ban Dân nguyện Trần Thế Vượng đề nghị cân nhắc một giải pháp khá táo bạo, đó là gỡ bỏ những gánh nặng quản lý, điều hành cụ thể mang tính chất sự vụ cho các bộ trưởng, trưởng ngành, để họ tập trung trí lực, tâm sức vào hoạch định những chính sách vĩ mô.

 

 

 

500.000 đồng là kinh doanh tối đa được chỉ cho hoạt động thẩm định một văn bản của Chính phủ

Phản hồi quan điểm này, Bộ trưởng Cường công nhận một thực tế là nhiều bộ trưởng, thứ trưởng hoặc trưởng ngành là thành viên Ban soạn thảo các dự án luật hiện nay quá nhiều việc. Ông Cường ví dụ: “Ở Bộ Tư pháp, một Thứ trưởng có thể tham gia Ban soạn thảo vài chục dự án luật, chưa kể công việc quản lý nhà nước, như thế thì đúng là ngay cả việc tham dự đầy đủ các phiên họp Ban soạn thảo cũng đã khó, chưa nói đến việc trực tiếp đóng góp ý kiến vào dự án luật một cách có chất lượng”.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Tư pháp, việc đòi hỏi các bộ trưởng thoát ly hoàn toàn khỏi công tác điều hành để hoạch định chính sách vĩ mô như một số nước là không khả thi trong điều kiện của nước ta. Việc giao cho một cơ quan độc lập của Chính phủ chủ trì soạn thảo VBQPPL chứ không giao cho Bộ chủ quản (để tránh “cài” các nội dung đặc quyền đặc lợi vào chính sách) xem ra cũng không khả thi, bởi Chính phủ đã từng thử nghiệm mô hình Ban Xây dựng chính sách pháp luật, nhưng đã không thành công như mong muốn. Đây cũng là quan điểm của ông Trần Văn Tú - Phó Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao. Ông Tú đề nghị khắc phục nhược điểm hiện tại bằng việc tăng cường công tác thẩm định và phản biện VQPPL. Tuy nhiên, việc lãnh đạo Tòa án Nhân dân tối cao đề nghị giao cho Mặt trận Tổ quốc Việt Nam làm đầu mối chịu trách nhiệm chính trong phản biện VBQPPL lại không nhận được nhiều ý kiến đồng tình. Đa số thành viên UBTVQH và đại diện Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao cho rằng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chỉ nên coi là một trong nhiều kênh phản biện.

Dường như ở thời điểm hiện tại, hợp lý hơn cả vẫn là có cơ chế để các bộ trưởng, trưởng ngành thực hiện đến cùng trách nhiệm xây dựng pháp luật. “Các đồng chí tham gia ban soạn thảo các dự án luật phải dành thời gian thích đáng để nghiên cứu, góp ý bằng văn bản đối với dự án luật. Có thể anh vắng mặt trong cuộc họp, nhưng phải theo dõi thường xuyên, liên tục ngay từ lúc khởi thảo dự luật chứ không phải giai đoạn cuối mới tham gia” - Bộ trưởng Hà Hùng Cường đề nghị.

                                                                                                                            (Theo DĐDN)
Phản hồi
Thêm mới
Tên bạn:
Email:
 
Tiêu đề: